Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một mốc son đặc biệt trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa đã chấm dứt ách thống trị của thực dân, phát xít và chế độ phong kiến, đưa nhân dân từ thân phận mất nước trở thành người làm chủ đất nước. Đằng sau thắng lợi ấy là sức mạnh của toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng, đồng thời nổi bật vai trò của lãnh tụ Hồ Chí Minh trong việc xác định con đường cách mạng, chuẩn bị lực lượng và quyết đoán nắm bắt thời cơ.   

        1.Từ hành trình tìm đường cứu nước đến xác định con đường cách mạng
       Đầu thế kỷ XX, trước cảnh đất nước chìm trong ách đô hộ, nhiều phong trào yêu nước diễn ra nhưng chưa tìm được con đường phù hợp để giành lại độc lập. Với lòng yêu nước và khát vọng giải phóng dân tộc, ngày 5/6/1911, người thanh niên Nguyễn Tất Thành rời Bến Nhà Rồng, bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước.
       Qua nhiều năm hoạt động, khảo nghiệm thực tiễn và tiếp cận những tư tưởng cách mạng tiến bộ, Nguyễn Ái Quốc đến với chủ nghĩa Mác – Lênin. Từ đây, Người xác định con đường giải phóng dân tộc phải gắn với con đường cách mạng vô sản. Đây là bước chuyển có ý nghĩa quyết định về tư tưởng và đường lối đối với cách mạng Việt Nam.      

Nguyễn Ái Quốc phát biểu tại Đại hội thành lập Đảng Cộng sản Pháp ở Tua (12/1920). (Ảnh: TTXVN)

       Không dừng lại ở việc tìm ra con đường, Nguyễn Ái Quốc tích cực truyền bá tư tưởng cách mạng vào Việt Nam, chuẩn bị các điều kiện về chính trị, tư tưởng, tổ chức và cán bộ. Năm 1930, dưới sự chủ trì của Người, Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đã dẫn tới sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, tạo cơ sở để cách mạng Việt Nam có một lực lượng lãnh đạo thống nhất.

       2. Xây dựng khối đại đoàn kết và lực lượng cách mạng
Năm 1941, sau 30 năm hoạt động cách mạng, Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo cách mạng. Người chọn Cao Bằng làm nơi xây dựng căn cứ, từng bước vận động, tập hợp quần chúng và xây dựng lực lượng cách mạng.
Tại Hội nghị Trung ương lần thứ 8, nhiệm vụ giải phóng dân tộc được xác định là nhiệm vụ cấp thiết. Một quyết định quan trọng là thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh (Việt Minh), tập hợp đông đảo các tầng lớp nhân dân yêu nước cùng hướng tới mục tiêu giành độc lập. Các đoàn thể cứu quốc như Công nhân cứu quốc, Nông dân cứu quốc, Thanh niên cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc… từng bước phát triển, tạo nên một lực lượng chính trị rộng lớn.
Cùng với lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang cũng được chú trọng xây dựng. Tháng 12/1944, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập, do đồng chí Võ Nguyên Giáp phụ trách. Những chiến thắng đầu tiên tại Phay Khắt và Nà Ngần đã tạo tiếng vang, góp phần củng cố niềm tin và thúc đẩy phong trào cách mạng phát triển.
Như vậy, trước khi thời cơ Tổng khởi nghĩa xuất hiện, cách mạng Việt Nam đã có sự chuẩn bị trên nhiều phương diện: đường lối đúng đắn, lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang và căn cứ địa cách mạng.

       3. Nhạy bén nhận diện thời cơ, quyết đoán phát động Tổng khởi nghĩa

       Năm 1945, tình hình thế giới và trong nước có những chuyển biến nhanh chóng. Ngày 9/3/1945, phát xít Nhật đảo chính Pháp; đến giữa tháng 8/1945, Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng minh. Bộ máy chính quyền tay sai rơi vào tình trạng khủng hoảng, trong khi phong trào cách mạng trong nước đã phát triển mạnh.
Trước thời cơ đặc biệt thuận lợi, Hồ Chí Minh thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược và khả năng quyết đoán. Người cùng Trung ương Đảng chủ trương phải hành động nhanh chóng, không để thời cơ lịch sử trôi qua.
Từ ngày 13–15/8/1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào quyết định phát động Tổng khởi nghĩa. Ngày 16/8/1945, Quốc dân Đại hội tại đình Tân Trào tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa, thông qua những chính sách lớn của Việt Minh và bầu Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh đứng đầu.
Ngày 18/8/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Thư kêu gọi Tổng khởi nghĩa, hiệu triệu đồng bào cả nước: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta” (Hồ Chí Minh Toàn tập, sách đã dẫn, t3, tr.569). Chớp thời cơ chiến lược “ngàn năm có một,” dưới sự lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng bào trong cả nước đã đồng loạt đứng dậy khởi nghĩa giành chính quyền.  

Ngày 19/8/1945, sau cuộc mít tinh tại Quảng trường Nhà hát Lớn, quần chúng nhân dân Thủ đô đã đánh chiếm Bắc Bộ phủ, cơ quan đầu não của chính quyền tay sai Pháp ở Bắc Bộ. (Ảnh: Tư liệu TTXVN)

       Từ 14 đến 28/8/1945, Tổng khởi nghĩa giành thắng lợi trên phạm vi cả nước. Ngày 19/8, nhân dân Hà Nội giành chính quyền. Chỉ trong một thời gian ngắn, chính quyền đã về tay nhân dân, mở ra một bước ngoặt lớn của lịch sử Việt Nam.
       4. Từ thắng lợi Cách mạng Tháng Tám đến sự ra đời của nước Việt Nam mới
       Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám đã tạo tiền đề trực tiếp cho sự ra đời của một nhà nước Việt Nam độc lập. Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, trịnh trọng tuyên bố với quốc dân đồng bào và thế giới sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Sự kiện ấy đánh dấu việc nhân dân Việt Nam chính thức bước vào một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên độc lập, tự do và làm chủ vận mệnh dân tộc.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại quảng trường Ba Đình. 

(Ảnh: TTXVN)

       5. Bài học từ Cách mạng Tháng Tám – giá trị còn nguyên vẹn hôm nay

       Nhìn lại Cách mạng Tháng Tám, có thể thấy những bài học lớn gắn với vai trò lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh: kiên định mục tiêu độc lập dân tộc; xây dựng và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân; chủ động chuẩn bị lực lượng; nhạy bén trước những biến chuyển của tình hình và quyết đoán nắm bắt thời cơ.
Đối với thế hệ trẻ hôm nay, học tập về Cách mạng Tháng Tám không chỉ là tìm hiểu một sự kiện lịch sử. Đó còn là cơ hội để mỗi học sinh nhận thức sâu sắc hơn về giá trị của độc lập, tự do, lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và ý chí tự lực, tự cường.
Trong học tập và cuộc sống, mỗi bạn trẻ có thể bắt đầu từ những việc gần gũi: học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm, biết đoàn kết và sẻ chia, chủ động trước những cơ hội mới, có bản lĩnh trước khó khăn và luôn ý thức đóng góp cho tập thể, cộng đồng.
Từ mùa Thu lịch sử năm 1945 đến hôm nay, tinh thần Cách mạng Tháng Tám vẫn là một nguồn cảm hứng mạnh mẽ nhắc nhở mỗi thế hệ Việt Nam biết trân trọng hòa bình, giữ gìn độc lập và không ngừng nỗ lực xây dựng quê hương, đất nước ngày càng phát triển.